मानिस किन मर्न चाहँदैन? (भाग १) – हाम्रो हृदयमा कुँदिएको अनन्तता
के तपाईंले कहिल्यै कुनै अस्पतालको सघन उपचार कक्ष (ICU) को शय्यामा जीवन र मृत्युको दोसाँधमा संघर्ष गरिरहेको मानिसलाई नजिकबाट नियाल्नुभएको छ? उसको शरीर जतिसुकै शिथिल भइसकेको होस्, फोक्सोले सास फेर्न जतिसुकै इन्कार गरिरहेको होस्, र पीडाले उसको नसा-नसा थिलथिलो भएको होस्, तथापि उसको आँखामा एउटा अनौठो चमक र याचना हुन्छ। ऊ डाक्टरको हात समातेर, वा आफ्ना आफन्तहरूको अनुहारमा हेरेर मौन भाषामा भनिरहेको हुन्छ— “मलाई बचाइदेऊ! म अझै बाँच्न चाहन्छु।”
संसारमा यति धेरै धोका, छल, गरिबी, रोग र निराशा व्याप्त छ। मानिसहरू जीवनका समस्याहरूदेखि भाग्न चाहन्छन्, कोही पहाडतिर जान्छन्, कोही एकान्तमा बस्न रुचाउँछन्। तर, जब मृत्युको कालो छाया सामुन्ने खडा हुन्छ, तब सबैभन्दा निराश मानिस पनि पछि हट्छ। यो एउटा यस्तो सार्वभौम सत्य हो जसलाई कसैले नकार्न सक्दैन: कोही मानिस पनि मर्न चाहँदैन।
चाहे ऊ ९० वर्षको वृद्ध होस् जसको शरीरले साथ छोडिसकेको छ, वा १० वर्षको अबोध बालक, जसले संसार देखेको छैन—मृत्यु सबैको लागि एउटा “नचाहिएको पाहुना” जस्तै हो। आखिर किन? कुन कुराले मानिसलाई यो जीर्ण भइसकेको माटोको शरीरमा टाँसिएर रहन बाध्य पार्छ?
यसको उत्तर न त आधुनिक विज्ञानसँग छ, न त ठूला-ठूला दर्शनशास्त्रसँग। मानिसको यो गहिरो “जिजीविषा” (बाँच्ने इच्छा) को रहस्य केवल सृष्टिकर्ता परमेश्वरको जीवित वचन, बाइबलमा मात्र सुरक्षित छ। आउनुहोस्, पवित्र धर्मशास्त्रको पाना पल्टाऔं र मानिसको अन्तस्करणको यो गहिरो रहस्यलाई बुझ्ने प्रयास गरौं।
१. मृत्यु हाम्रो लागि “विजातीय” र “अप्राकृतिक” कुरा हो
हामीले सर्वप्रथम यो बुझ्नुपर्दछ कि हामीमा भएको “बाँच्ने इच्छा” कुनै संयोग वा केवल जैविक प्रतिक्रिया (Biological Reaction) मात्र होइन। कोही मानिस पनि मर्न चाहँदैन किनकि मानिसको मूल बनावट (Original Design) मा मृत्युको कुनै स्थान नै थिएन।
बाइबलको सुरुवातमै, उत्पत्तिको पुस्तकमा परमेश्वरले गर्नुभएको सृष्टिको वर्णनलाई गहिरिएर हेरौं। जब परमेश्वरले आकाश, पृथ्वी, समुद्र, बोटबिरुवा र पशुपन्छीहरू सृष्टि गर्नुभयो, उहाँले “त्यो असल छ” भन्नुभयो। तर जब मानिसको पालो आयो, परमेश्वरको योजना नितान्त फरक र विशिष्ट थियो।
“तब परमेश्वरले भन्नुभयो, ‘मानिसलाई आफ्नै स्वरूपमा, हाम्रै प्रतिरूपमा बनाऔं…’ यसरी परमेश्वरले मानिसलाई आफ्नै स्वरूपमा सृष्टि गर्नुभयो। परमेश्वरकै स्वरूपमा उहाँले तिनलाई सृष्टि गर्नुभयो; नर र नारी गरी उहाँले तिनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो।” (उत्पत्ति १:२६-२७)
यहाँ प्रयोग भएको शब्द “स्वरूप” (Image) र “प्रतिरूप” (Likeness) अत्यन्तै गम्भीर र अर्थपूर्ण छन्। यसको अर्थ के हो? के यसको अर्थ परमेश्वरको जस्तै हात-खुट्टा हुनु हो? होइन। परमेश्वर आत्मा हुनुहुन्छ। उहाँको स्वरूपमा सृष्टि हुनुको अर्थ हो—हामीभित्र परमेश्वरका गुणहरू (Attributes) राखिएका छन्।
र परमेश्वरको सबैभन्दा मुख्य गुण के हो?
बाइबल भन्छ:
“अब अनन्तका राजा, अविनाशी, अदृश्य, एकमात्र परमेश्वरको आदर र महिमा सदासर्वदा होस्। आमेन।” (१ तिमोथी १:१७)
परमेश्वर “अविनाशी” (Immortal) हुनुहुन्छ। उहाँको न त आदि छ, न अन्त्य। उहाँ अनन्तदेखि अनन्तसम्म “म छु भन्ने म छु” (Exodus 3:14) हुनुहुन्छ। जब यस्तो अविनाशी परमेश्वरले मानिसलाई “आफ्नै स्वरूप” मा बनाउनुभयो, उहाँले मानिसको माटोको शरीरभित्र एउटा यस्तो “प्राण” (Soul) वा “आत्मा” (Spirit) फुकिदिनुभयो, जुन कहिल्यै नष्ट नहुने प्रकृतिको छ।
त्यसैले, कोही मानिस पनि मर्न चाहँदैन। किनकि हाम्रो भित्री मानिस (Inner Man) लाई थाहा छ कि ऊ अनन्तताको बासिन्दा हो। जसरी एउटा माछालाई पानीबाट बाहिर निकाल्दा त्यो जमिनमा बस्न मान्दैन र छटपटाउँछ, किनकि त्यो पानीको लागि बनेको हो; ठिक त्यसरी नै, मानिसको आत्माले मृत्युलाई स्वीकार गर्न मान्दैन र छटपटाउँछ, किनकि त्यो “जीवन” को लागि बनेको हो। मृत्यु हाम्रो लागि “स्वभाविक” (Natural) कुरा हुँदै होइन; यो हाम्रो अस्तित्वको विपरित दिशामा बग्ने खोला हो।
२. मानिसको हृदयमा अनन्तताको छाप
पुरानो नियमको उपदेशकको पुस्तकमा राजा सुलेमानले पवित्र आत्माको प्रेरणाद्वारा मानिसको हृदयको सबैभन्दा गहिरो कुनाको शल्यक्रिया गरेका छन्। उनले लेखेको यो पदले मानिसको सम्पूर्ण मनोविज्ञान र आत्मिक अवस्थालाई छर्लङ्ग पार्दछ।
“उहाँले हरेक कुरालाई त्यसको समयमा सुन्दर बनाउनुभएको छ। उहाँले अनन्तता (Eternity) मानिसको हृदयमा राख्नुभएको छ, तैपनि मानिसले परमेश्वरको सुरुदेखि अन्त्यसम्मको काम ठम्याउन सक्दैन।” (उपदेशक ३:११)
यो पदमा प्रयोग भएको “अनन्तता” शब्दको हिब्रू मूल शब्द ‘ओलाम’ (Olam) हो। यसको अर्थ हुन्छ— “समयको सिमाना भन्दा परको अवस्था” वा “लुकेको युग”।
परमेश्वरले मानिसको हृदयमा एउटा यस्तो “खाली ठाउँ” (Vacuum) राखिदिनुभएको छ, जसलाई यो संसारको ८०, ९० वा १०० वर्षको समयले कहिल्यै भर्न सक्दैन। मानिसले जतिसुकै धन कमाओस्, जतिसुकै नाम कमाओस्, वा जतिसुकै सुख-सयल भोगोस्, अन्त्यमा उसको हृदयले भन्छ— “यतिले पुग्दैन। मलाई अझै चाहिन्छ। मलाई सधैंभरिको लागि चाहिन्छ।”
संसारका अन्य प्राणीहरू—जस्तै गाई, भैंसी वा कुकुरहरू—आफ्नो पेट भरेपछि सन्तुष्ट हुन्छन्। उनीहरूलाई “मृत्युपछि के हुन्छ?” वा “म मरेर कहाँ जान्छु?” भन्ने चिन्ता हुँदैन। उनीहरू वर्तमानमा जिउँछन्। तर मानिस मात्र यस्तो प्राणी हो, जो भविष्यको चिन्ता गर्छ र मृत्युदेखि डराउँछ। किन? किनकि कोही मानिस पनि मर्न चाहँदैन भन्ने सत्यता उसको हृदयमा कुँदिएको ‘अनन्तताको छाप’ को प्रमाण हो।
हामी अनन्तताको लागि बनेका हौं। हाम्रो आत्माले त्यो घर खोजिरहेको छ जहाँबाट ऊ आएको हो। मृत्युले त्यो यात्रालाई रोक्ने प्रयास गर्छ, त्यसैले हामी मृत्युसँग डराउँछौं र घृणा गर्छौं। यो डर कमजोरी होइन, यो त हाम्रो “राजकीय उत्पत्ति” (Royal Origin) को प्रमाण हो।
३. परमेश्वर “जीवन” हुनुहुन्छ, त्यसैले हामी जीवन चाहन्छौं |
हामीले यो बुझ्नु आवश्यक छ कि बाइबलका परमेश्वर “मृत्युका देवता” होइनन्। उहाँ “जीवित परमेश्वर” (Living God) हुनुहुन्छ। उहाँको नजिक जानु भनेको जीवनको मुहानमा पुग्नु हो।
नयाँ नियममा प्रभु येशू ख्रीष्टले सदुकीहरूसँगको वादविवादमा एउटा अचम्मको सत्यता प्रकट गर्नुभयो। सदुकीहरू पुनरुत्थानमा विश्वास गर्दैनथे। तर येशूले मोशाको पुस्तकको उदाहरण दिँदै भन्नुभयो:
“तर मरेकाहरू बौरिउठ्छन् भनी मोशाले पनि पोथ्राको खण्डमा देखाएका छन्, जहाँ उनले प्रभुलाई ‘अब्राहमका परमेश्वर, इसहाकका परमेश्वर र याकूबका परमेश्वर’ भनेका छन्। उहाँ मरेकाहरूका परमेश्वर हुनुहुन्न, तर जिउँदाहरूका, किनकि उहाँका निम्ति सबै जिउँदा छन्।” (लूका २०:३७-३८)
अब्राहम, इसहाक र याकूब शारीरिक रूपमा मरेको शताब्दीयौं भइसक्दा पनि परमेश्वरले भन्नुभयो— “म उनीहरूको परमेश्वर हुँ” (वर्तमान कालमा)। यसको अर्थ, परमेश्वरको नजरमा उनीहरू मरेका छैनन्, उनीहरू जीवित छन्।
परमेश्वर जीवनको स्रोत हुनुहुन्छ (भजनसंग्रह ३६:९)। हामी उहाँबाट आएका हौं। त्यसैले, हामीभित्र भएको “परमेश्वरको सास” (Breath of God) सधैं आफ्नो स्रोततर्फ फर्कन चाहन्छ, जुन “जीवन” हो। अँध्यारोले उज्यालोलाई निल्न नसकेजस्तै, हाम्रो आत्माले शून्यता वा मृत्युलाई स्वीकार गर्न सक्दैन।
तसर्थ, कोही मानिस पनि मर्न चाहँदैन—यो भावना पवित्र छ। यो भावनाले हामीलाई सम्झाउँछ कि हामी माटो मात्र होइनौं; हामी परमेश्वरको सास हौं।
४. जीवन र मृत्युको डरलाग्दो द्वन्द्व |
तर प्रिय पाठक, यहाँ एउटा गम्भीर विरोधाभास (Paradox) खडा हुन्छ।
एकातिर, हाम्रो आत्मा अनन्त छ र सधैं बाँच्न चाहन्छ। अर्कोतिर, हाम्रो शरीर नाशवान् छ र दिनप्रतिदिन जीर्ण हुँदै गइरहेको छ। ऐनामा हेर्दा हामी देख्छौं कि हाम्रो छाला चाउरी पर्दैछ, कपाल फुल्दैछ, र शक्ति घट्दैछ। “बाहिरी मानिस” (Outer Man) क्षय हुँदैछ, तर “भित्री मानिस” (Inner Man) अझै जवान र जिजीविषु छ।
यो द्वन्द्वले मानिसलाई ठूलो पीडा दिन्छ। प्रेरित पावलले यस अवस्थालाई “सुस्केरा” वा “कष्ट” (Groaning) भनेका छन्।
“किनकि यस पालमा (शरीरमा) हुने हामीहरू बोझले दबिएर सुस्केरा हाल्छौं, किनभने हामीहरू वस्त्रहीन (मृत्युद्वारा नाङ्गो) हुन चाहँदैनौं, तर स्वर्गीय घरले ढाकिन चाहन्छौं, ताकि जो मरणशील छ, त्यो जीवनद्वारा निलीयोस्।” (२ कोरिन्थी ५:४)
कति शक्तिशाली वचन! पावल भन्छन्, हामी “वस्त्रहीन हुन चाहँदैनौं”। यसको अर्थ, हामी हाम्रो अस्तित्व मेटाउन चाहँदैनौं। हामी मर्न चाहँदैनौं। बरु, हामी “जीवनद्वारा निलिन” चाहन्छौं। हामी पूर्णता चाहन्छौं।
संसारका मानिसहरूले आत्महत्या गर्लान्, जीवनदेखि हरेस खाएलान्, तर गहिराइमा गएर सोध्ने हो भने, उनीहरू पनि “मर्न” चाहेका होइनन्, उनीहरू त केवल “दुःखबाट मुक्ति” चाहेका हुन्। यदि उनीहरूलाई “दुःख नभएको सुन्दर जीवन” को विकल्प दिइयो भने, कोही मानिस पनि मर्न चाहँदैन।
५. एउटा प्रश्न, जसले उत्तर माग्छ
प्रिय मित्र, आजको यस पहिलो भागमा हामीले बाइबलको प्रकाशमा यो आधारभूत सत्यलाई स्थापित गर्यौं कि मानिसको “बाँच्ने इच्छा” परमेश्वरले दिनुभएको वरदान हो। अनन्तता हाम्रो हृदयमा छ। परमेश्वरको स्वरूप हामीमा छ।
तर…
- यदि परमेश्वरले हामीलाई बाँच्नकै लागि बनाउनुभएको हो भने, हामी किन मर्छौं त?
- यदि हाम्रो डिजाइन “अमर” हुने थियो भने, यो “मृत्यु” नामको भयानक शत्रुले हाम्रो जीवनमा कसरी प्रवेश पायो?
- के परमेश्वरले नै मृत्यु बनाउनुभएको हो? वा यो कतै अरू ठाउँबाट आएको दुर्घटना हो?
- जब हामी चिहानस्थान (Cemetery) मा जान्छौं र आफ्ना प्रियजनहरूलाई माटोमा गाड्छौं, हाम्रो मन भत्किन्छ। त्यो पीडाले प्रमाणित गर्छ कि “केही गलत भएको छ”। यो संसार यस्तो हुनुपर्ने थिएन।
- यो “गलत” के हो? मृत्यु कसरी आयो? र के यसलाई जित्ने कुनै उपाय छ?
बाइबलले यसको बारेमा डरलाग्दो र स्पष्ट जवाफ दिएको छ। हामीले यसलाई बुझ्न जरुरी छ ताकि हामी मृत्युको डरबाट मुक्त हुन सकौं।
आउनुहोस्, यस शृङ्खलाको भाग २ मा हामी इतिहासको त्यो कालो दिनमा फर्कनेछौं, जुन दिन “मृत्यु” ले मानिसको संसारमा पहिलो पाइला टेक्यो। त्यो दिन, जसले मानिसको अनन्त भाग्यलाई सधैंको लागि बदलिदियो।
(क्रमशः भाग २ मा…)